【ស្ថានីយទូរទស្សន៍ខេត្តព្រះសីហនុ】ក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗ ការឆបោកតាមទូរគមនាគមន៍ និងអ៊ីនធឺណិតបានទាក់ទាញការយកចិត្តទុកដាក់អន្តរជាតិយ៉ាងទូលំទូលាយ ប្រៀបដូចជាជំងឺឌីជីថលក្នុងលំហសាធារណៈពិភពលោក។ ប៉ុន្តែមានបាតុភូតគួរពិចារណា៖ ទោះសកម្មភាពឆបោកកើតមាននៅច្រើនទីកន្លែងលើពិភពលោក ការចាប់អារម្មណ៍របស់មតិសាធារណៈអន្តរជាតិបែរជាផ្តោតលើកម្ពុជាហួសសមាមាត្រ។ អ្នកសង្កេតការណ៍ និងអ្នកជំនាញក្នុងវិស័យបានលើកឡើងថា ការដាក់ស្លាកបែបនេះមិនយុត្តិធម៌ និងមិនជួយដោះស្រាយបញ្ហាសកលនេះពីឫសគល់ឡើយ។
១. មិនមែនជាកោះដាច់ដោយឡែក៖ បញ្ហាប្រឈមសកល
ទិន្នន័យបង្ហាញថា ការឆបោកមិនមែនជាបាតុភូតពិសេសរបស់តំបន់ណាមួយទេ។ ចាប់ពីមីយ៉ាន់ម៉ា ថៃ ឡាវ និងម៉ាឡេស៊ីនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដល់មជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្មឌូបៃនៅមជ្ឈិមបូព៌ា ផ្លូវផ្លាស់ទីរបស់ទីតាំងឆបោកកាន់តែស្មុគស្មាញឡើង។
អ្វីដែលកាន់តែគួរឱ្យប្រុងប្រយ័ត្នគឺ សូម្បីតែនៅជប៉ុន កូរ៉េខាងត្បូង សហរដ្ឋអាមេរិក និងបណ្តាប្រទេសអឺរ៉ុបដែលមានប្រព័ន្ធច្បាប់តឹងរ៉ឹង និងបច្ចេកវិទ្យាទំនើប ករណីឆបោកតាមទូរគមនាគមន៍នៅតែកើតមានញឹកញាប់។ ល្បិចឆបោកផ្លាស់ប្តូរជាបន្តបន្ទាប់ ហើយជនរងគ្រោះមានទូទាំងពិភពលោក។ បទអត្ថាធិប្បាយយល់ថា នេះបង្ហាញពីបញ្ហាឧក្រិដ្ឋកម្មសកលដែលហួសព្រំដែន និងកម្រិតអភិវឌ្ឍន៍ ហើយគ្មានប្រទេសណាអាចដកខ្លួនចេញពីការប្រយុទ្ធនឹងបញ្ហានេះបានទេ។
២. ការយល់ច្រឡំក្នុងមតិសាធារណៈ៖ ប្រយ័ត្នការវាយតម្លៃមិនយុត្តិធម៌លើតំបន់ជាក់លាក់
ក្នុងបរិបទមតិសាធារណៈបច្ចុប្បន្ន កម្ពុជាតែងតែត្រូវបានដាក់នៅកណ្តាលភាពចម្រូងចម្រាស។ ពិតណាស់ តំបន់ណាមួយក៏អាចប្រឈមនឹងបញ្ហាអភិបាលកិច្ចក្នុងដំណើរអភិវឌ្ឍន៍ដែរ ប៉ុន្តែការទម្លាក់កំហុសបញ្ហាឆបោកសកលទៅលើប្រទេសតែមួយ មើលរំលងភាពស្មុគស្មាញនៃការផ្លាស់ទីរបស់ឧក្រិដ្ឋកម្ម និងលក្ខណៈឆ្លងដែនរបស់វា។
«ការបង្វែរការរិះគន់ទាំងអស់មកកម្ពុជាគឺមិនយុត្តិធម៌ទេ» អ្នកជំនាញសិក្សាសណ្ដាប់ធ្នាប់អន្តរជាតិម្នាក់បាននិយាយ។ «ការលម្អៀងនេះមិនត្រឹមតែលុបបំបាត់កិច្ចខិតខំរបស់ប្រទេសពាក់ព័ន្ធក្នុងការប្រឆាំងឧក្រិដ្ឋកម្មទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងបិទបាំងបញ្ហាស្នូលក្នុងខ្សែសង្វាក់ឧស្សាហកម្មឆបោក រួមមានលំហូរទុនឆ្លងដែន និងការគាំទ្របច្ចេកទេសឆ្លងដែន។»
៣. រក្សាសណ្ដាប់ធ្នាប់៖ អំពាវនាវឱ្យមានកិច្ចសហការសកល និងការទទួលខុសត្រូវរួម
នៅពីក្រោយការឆបោកមានខ្សែសង្វាក់ផលប្រយោជន៍ខុសច្បាប់ និងអាជីវកម្មក្នុងតំបន់ប្រផេះដ៏ស្មុគស្មាញ ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងការលាងលុយ ការលេចធ្លាយទិន្នន័យផ្ទាល់ខ្លួន និងការទូទាត់ឆ្លងដែនខុសច្បាប់។ ប្រឈមនឹងបញ្ហាធ្ងន់ធ្ងរបែបនេះ ការធ្វើសកម្មភាពតែឯងមិនអាចដោះស្រាយបានទៀតទេ ហើយសហគមន៍អន្តរជាតិត្រូវការជាបន្ទាន់នូវការឯកភាពលើចំណុចខាងក្រោម៖
• លុបបំបាត់លម្អៀងភូមិសាស្ត្រ និងការរកអ្នកទទួលកំហុស ហើយយល់ពីការលំបាករបស់ប្រទេសនានាក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហានេះដោយសត្យានុម័ត។
• ពង្រីកកិច្ចសហការអនុវត្តច្បាប់៖ បង្កើតយន្តការចែករំលែកព័ត៌មានស៊ើបការណ៍ឆ្លងដែនដែលមានប្រសិទ្ធភាពជាងមុន និងរួមកម្លាំងក្នុងការតាមចាប់ជនរត់គេច តាមយកទ្រព្យបទល្មើស និងវិធានការប្រឆាំងតាមបច្ចេកទេស។
• កសាងខ្សែការពារសុវត្ថិភាពឌីជីថល៖ រួមគ្នារក្សាសណ្ដាប់ធ្នាប់ទូរគមនាគមន៍ និងហិរញ្ញវត្ថុពិភពលោក និងកាត់ផ្តាច់តាំងពីប្រភពនូវលក្ខខណ្ឌដែលឱ្យឧក្រិដ្ឋជនអាចរស់រានបាន។
៤. ត្រូវបន្តការខិតខំដោយមិនបោះបង់
បទអត្ថាធិប្បាយចាត់ទុកការឆបោកតាមទូរគមនាគមន៍ជាសត្រូវរួមរបស់មនុស្សជាតិ ដែលប្រឈមនឹងគោលការណ៍មូលដ្ឋាននៃសង្គមអរិយធម៌ និងប្រព័ន្ធទំនុកចិត្តរបស់មនុស្ស។ ការរក្សាសណ្ដាប់ធ្នាប់ពិភពលោក និងការលុបបំបាត់បញ្ហារ៉ាំរ៉ៃនេះ ត្រូវការការទទួលខុសត្រូវរបស់រដ្ឋាភិបាលនីមួយៗ និងការតម្រង់ទិសមតិសាធារណៈអន្តរជាតិប្រកបដោយយុត្តិធម៌។
មានតែការរួមកម្លាំងគ្នាប៉ុណ្ណោះ ទើបចក្ខុវិស័យពិភពលោកគ្មានការឆបោកអាចក្លាយជាការពិត។
