រំលងទៅមាតិកាសំខាន់
ទូរទស្សន៍ខេត្តព្រះសីហនុ · គេហទំព័រផ្លូវការ
ចូល

អង្គរនៅលើចុងម្រាមដៃ៖ របាំបុរាណខ្មែរ

អានអត្ថបទដើម

សេចក្តីសង្ខេប

ស្វែងយល់ស៊ីជម្រៅអំពីរបាំបុរាណខ្មែរ (Robam Preah Reach Trop) ចាប់ពីចម្លាក់អប្សរានៅអង្គរវត្ត ដល់ឆាកក្នុងព្រះបរមរាជវាំង៖ ក្បាច់ដៃ សម្លៀកបំពាក់ដែលដេរភ្ជាប់នឹងខ្លួន វង់ភ្លេងពិណពាទ្យ ការស្ទើរតែបាត់បង់ក្នុងសម័យសង្គ្រាម និងការស្តារឡើងវិញដែលដឹកនាំដោយសម្តេចរាជបុត្រី នរោត្តម បុប្ផាទេវី រហូតដល់ការបង្ហាញខ្លួនលើកចុងក្រោយនៅកិច្ចប្រជុំកំពូលហ្វ្រង់កូហ្វូនីឆ្នាំ២០២៦ នៅភ្នំពេញ។

និយាយពីប្រទេសកម្ពុជា មនុស្សជាច្រើននឹកឃើញអង្គរវត្តមុនគេ។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើនៅល្ងាចណាមួយ នៅភ្នំពេញ ឬសៀមរាប អ្នកបានចៃដន្យទស្សនារបាំបុរាណមួយឈុត ប្រហែលជាអ្នកនឹងដឹងថា ចំណុចដែលទាក់ទាញចិត្តបំផុតរបស់ប្រទេសនេះ គឺលាក់ខ្លួននៅចុងម្រាមដៃដែលកោងទៅក្រោយរបស់អ្នករបាំ។

របាំនេះហៅថា របាំបុរាណខ្មែរ (Robam Preah Reach Trop មានន័យថា «របាំព្រះរាជទ្រព្យ») ដែលមានតម្លៃយ៉ាងធំធេងក្នុងចិត្តប្រជាជនកម្ពុជា ហើយកាលពីមុនត្រូវបានរាំតែនៅក្នុងព្រះបរមរាជវាំងប៉ុណ្ណោះ។

ភាពល្អិតល្អន់របស់របាំនេះ អាចមើលឃើញតាំងពីសម្លៀកបំពាក់៖ វាមិនមែនស្លៀកពាក់ចូលទេ គឺត្រូវដេរភ្ជាប់នឹងខ្លួន។

ពីជញ្ជាំងថ្មនៃអង្គរ ដល់ឆាកព្រះបរមរាជវាំង

នៅតាមថែវនៃអង្គរវត្ត អាចឃើញចម្លាក់ទេពអប្សររាប់រយរាប់ពាន់៖ ពាក់មកុដស្រួចកំពូល ជើងម្ខាងលើកបន្តិច បាតដៃបត់ចេញក្រៅ។ ពួកនាងហៅថា អប្សរា (Apsara) ជាទេពធីតាក្នុងទេវកថាឥណ្ឌា ដែលរាំថ្វាយទេវតា។ «របាំអប្សរា» នៅលើឆាកសព្វថ្ងៃ យកទម្រង់ពីចម្លាក់ទាំងនេះ។ចម្លាក់អាចរក្សាទុកបានតែមួយភ្លែតនៃទេពធីតា ហើយអ្នករបាំបានភ្ជាប់ភ្លែតទាំងនោះម្តងមួយៗ ធ្វើឱ្យទេពធីតានៅលើជញ្ជាំងថ្មមានចលនាឡើង។

ទោះជាយ៉ាងណា របាំបុរាណសព្វថ្ងៃ មិនមែនយកចេញពីជញ្ជាំងថ្មមកតាមដើមទាំងស្រុងនោះទេ។ នៅពាក់កណ្តាលសតវត្សរ៍ទី២០ សម្តេចព្រះមហាក្សត្រី កុសុមៈ បានដឹកនាំក្រុមរបាំរាជវាំងដោយផ្ទាល់ រចនាសម្លៀកបំពាក់ឡើងវិញ ហើយបានប្តូរទំនុកច្រៀងដែលពីដើមច្រៀងជាភាសាថៃ មកជាភាសាខ្មែរ។

នៅពេលដែលព្រះមហាក្សត្រីរៀបចំ «របាំអប្សរា» ឡើងវិញ អ្នកដំបូងដែលបានរាំរបាំនេះលើឆាក គឺព្រះនាងចៅរបស់ព្រះអង្គ សម្តេចរាជបុត្រី នរោត្តម បុប្ផាទេវី (១៩៤៣–២០១៩)។ ព្រះនាងធំធាត់ក្នុងក្រុមរបាំរាជវាំងតាំងពីតូច ហើយបានរៀនពីព្រះជីដូនម្តងមួយក្បាច់ៗ។ ក្រោយមក វាសនារបស់របាំនេះ ក៏បានជាប់ទាក់ទងនឹងព្រះនាងផងដែរ។

របាំមួយដែលរាំថ្វាយទេវតា

និយាយឱ្យងាយ នេះជារបាំដែលប្រើរាងកាយដើម្បីនិទានរឿង។ អ្នករបាំមិនបញ្ចេញសំឡេងទេ រឿងរ៉ាវត្រូវបាននិទានតាមរយៈក្បាច់ដៃ ឥរិយាបថ និងសំឡេងច្រៀងនៅក្បែរឆាក។

នៅកម្ពុជា ពីដើមឡើយ វាមិនមែនជាកម្មវិធីកម្សាន្តសម្រាប់មនុស្សទេ។ កាលពីមុន វាត្រូវបានរាំតែក្នុងព្រះរាជពិធីសំខាន់ៗរបស់ព្រះមហាក្សត្រប៉ុណ្ណោះ ហើយមនុស្សជឿថា របាំអាចបញ្ជូនការបួងសួងរបស់មនុស្សលោកទៅដល់ឋានសួគ៌។

តួអង្គនៅលើឆាកមានទាំងអស់បួនប្រភេទ៖

• តួនាង (Neang)៖ ចលនាទន់ភ្លន់ និងសុភាពរាបសាបំផុត។

• តួនាយរោង (Neayrong)៖ ឈរបើកជើងធំជាង ក្បាច់ដៃក៏ធំទូលាយជាង។

• យក្ស (Yeak)៖ ពាក់របាំងមុខ លើកជង្គង់ខ្ពស់ ដើរជំហានធំៗ មើលទៅកាចសាហាវ។

• ស្វា (Sva)៖ ក៏ពាក់របាំងមុខដែរ លោតឡើងលោតចុះ ហើយតែងតែធ្វើឱ្យទស្សនិកជនសើច។

កាលពីមុន អ្នករបាំក្នុងព្រះបរមរាជវាំងស្ទើរតែទាំងអស់ជាស្ត្រី សូម្បីតែតួព្រះអង្គម្ចាស់ យក្ស និងស្វា ក៏សម្តែងដោយក្មេងស្រីដែរ។ សព្វថ្ងៃ អ្នករបាំប្រុសក៏ឡើងឆាកដែរ ជាពិសេសតែងតែសម្តែងតួស្វា និងយក្ស។

ដៃមួយគូ សម្លៀកបំពាក់មួយ និងវង់ភ្លេងមួយ

អ្វីដែលទ្រទ្រង់ការសម្តែងរបាំបុរាណខ្មែរមួយឈុត មានបីយ៉ាងសំខាន់៖ ដៃរបស់អ្នករបាំ សម្លៀកបំពាក់ដែលដេរភ្ជាប់នឹងខ្លួន និងវង់ភ្លេងដែលបញ្ចេញសំឡេងជំនួសអ្នករបាំ។

ដៃមួយគូដែលចេះនិយាយ

ពេលទស្សនារបាំបុរាណខ្មែរលើកដំបូង មនុស្សជាច្រើនយល់ថាវាយឺត។ ជើងម្ខាងលើកឡើង ហើយឈប់នៅស្ងៀម កដៃបត់ ហើយឈប់ទៀត។ ប៉ុន្តែ បើមើលយូរបន្តិច នឹងឃើញថា ភាពស្រស់ស្អាតពិតប្រាកដ គឺនៅត្រង់ការឈប់ទាំងនេះឯង៖ ចលនានីមួយៗត្រូវធ្វើឱ្យពេញលេញ ទើបបន្តទៅចលនាបន្ទាប់។

ភាពយឺតបែបនេះ ជាការសាកល្បងតូចមួយសម្រាប់ទស្សនិកជនសព្វថ្ងៃ។ ក្នុងយុគសម័យព័ត៌មានបែកជាបំណែកៗនេះ រូបភាពក្នុងទូរសព្ទដៃផ្លាស់ប្តូររៀងរាល់ប៉ុន្មានវិនាទីម្តង ហើយការអត់ធ្មត់របស់មនុស្សក្នុងការមើលអ្វីមួយក៏កាន់តែខ្លីទៅៗ។ អង្គុយនៅខាងក្រោមឆាក រង់ចាំឥរិយាបថមួយបញ្ចប់បន្តិចម្តងៗ ដំបូងឡើយ ពិបាកនឹងអង្គុយស្ងៀមបានណាស់ ប៉ុន្តែពេលដែលចិត្តស្ងប់ ហើយមើលតាមដោយយកចិត្តទុកដាក់ ភាពយឺតនេះបែរជាធ្វើឱ្យមនុស្សមានអារម្មណ៍ធូរស្រាលទៅវិញ។

រឿងរ៉ាវនៅលើឆាកត្រូវបាននិទានទាំងស្រុងដោយចលនា។ ក្បាច់ដៃទាំងនេះប្រៀបដូចជាភាសាសញ្ញា ដែលភាសាខ្មែរហៅថា «ក្បាច់» (kbach)។ អ្នករៀនដំបូងត្រូវរៀនក្បាច់មូលដ្ឋានបួនមុនគេ៖ ដើមឈើ ស្លឹក ផ្កា និងផ្លែ។ ផ្លែទុំធ្លាក់ដល់ដី ហើយដុះចេញជាដើមឈើថ្មីម្តងទៀត ដែលជាវដ្តជីវិតមួយជុំ។ ក្បាច់ដៃដដែល បើដាក់នៅមុខទ្រូង ឬលើកខ្ពស់ជាងក្បាល ក៏មានអត្ថន័យខុសគ្នាដែរ។

អ្វីដែលគួរឱ្យចងចាំបំផុត គឺម្រាមដៃរបស់អ្នករបាំដែលកោងទៅក្រោយ ស្ទើរតែប៉ះនឹងកដៃ ដែលជាលទ្ធផលនៃការហ្វឹកហាត់តាំងពីតូច។ កាលពីមុន អ្នករបាំក្នុងរាជវាំងចូលរស់នៅក្នុងព្រះបរមរាជវាំងតាំងពីអាយុប្រហែល ៨ ឆ្នាំ ហើយហ្វឹកហាត់រៀងរាល់ថ្ងៃក្រោមការតាមដានយ៉ាងដិតដល់របស់គ្រូ។ ក្បាច់ជើងក៏មិនងាយស្រួលដែរ៖ ឈរជើងម្ខាង ជង្គង់បត់បន្តិច ហើយឥរិយាបថមួយត្រូវឈរនឹងនរបានច្រើនចង្វាក់។

មុខរបស់អ្នករបាំស្ទើរតែគ្មានការបង្ហាញអារម្មណ៍ហួសហេតុទេ គឺស្ងប់ស្ងាត់ជានិច្ច ហើយមានស្នាមញញឹមបន្តិចនៅជ្រុងមាត់។ សេចក្តីត្រេកអរ ខឹង សោកសៅ និងសប្បាយ ត្រូវបានប្រគល់ឱ្យដៃមួយគូនោះទាំងអស់។

សម្លៀកបំពាក់ដែលដេរភ្ជាប់នឹងខ្លួន

សម្លៀកបំពាក់របាំមានភាពប្រណីតខ្លាំងណាស់៖ មកុដស្រួចកំពូលពណ៌មាស (mokot) ក្រណាត់សូត្រប៉ាក់ចែងចាំង ព្រមទាំងកងដៃ កងដើមដៃ និងគ្រឿងលម្អស្មា។ ពេលអ្នករបាំឈរលើឆាក ប្រៀបដូចជារូបចម្លាក់ទេវរូបក្នុងប្រាសាទដើរចុះមក។

ដូចបាននិយាយនៅខាងដើម សម្លៀកបំពាក់របាំត្រូវដេរភ្ជាប់នឹងខ្លួន។ មុនការសម្តែងនីមួយៗ ត្រូវមានអ្នកយកម្ជុល និងអំបោះ ដេរសម្លៀកបំពាក់ឱ្យជាប់តឹងនឹងខ្លួនអ្នករបាំ ពេលខ្លះត្រូវចំណាយពេលពីរបីម៉ោង។ ការមិនប្រើរ៉ូត គឺដោយសារមានតែការដេរទេ ទើបអាចឱ្យជាប់តឹងល្មម។ពេលសម្លៀកបំពាក់ដេររួចហើយ បើមិនទាន់រាំចប់ទេ គឺមិនអាចដោះចេញបានឡើយ សូម្បីតែទៅបង្គន់ក៏មិនងាយស្រួល ដូច្នេះ កាលពីមុន អ្នករបាំក្នុងរាជវាំងតែងព្យាយាមញ៉ាំ និងផឹកឱ្យតិចបំផុតនៅថ្ងៃសម្តែង។

ការជាប់នឹងខ្លួនមិនមែនគ្រាន់តែដើម្បីភាពស្រស់ស្អាតប៉ុណ្ណោះទេ។ នៅពេលសម្លៀកបំពាក់ និងរាងកាយរួមជាតែមួយ ពេលអ្នករបាំកោងខ្នងដល់កម្រិតបំផុត ហើយបត់កែងដៃបញ្ច្រាសចេញក្រៅ ខ្សែបន្ទាត់នៃរាងកាយទើបពេញលេញ។ អ្នកដេរសម្លៀកបំពាក់ឱ្យអ្នករបាំ គឺជាជាងសម្លៀកបំពាក់ឯកទេស ហើយការងារនេះក៏ជាជំនាញសិប្បកម្មមួយផងដែរ។

វង់ភ្លេងដែលបញ្ចេញសំឡេងជំនួសអ្នករបាំ

អ្នករបាំមិននិយាយទេ អ្នកនិទានរឿងគឺនៅម្ខាងនៃឆាក៖ អ្នកចម្រៀងច្រៀងរៀបរាប់ពីអារម្មណ៍ក្នុងចិត្តជំនួសតួអង្គ និងប្រាប់ថាសាច់រឿងបានដំណើរដល់ណាហើយ ចំណែកអ្នកលេងភ្លេងវិញ កំណត់ចង្វាក់សម្រាប់ការសម្តែងទាំងមូល។

វង់ភ្លេងលេងយ៉ាងលឿន និងញឹកញាប់ ស្ទើរតែគ្មានការឈប់សម្រាក ប៉ុន្តែអ្នករបាំនៅលើឆាកវិញ មិនប្រញាប់ប្រញាល់ទេ ឥរិយាបថនីមួយៗត្រូវឈប់នឹងនរច្រើនចង្វាក់ ទើបប្តូរទៅឥរិយាបថបន្ទាប់។ មួយលឿន មួយយឺត បែរជាសហការគ្នាបានយ៉ាងល្អឥតខ្ចោះ។

បើចង់ទទួលអារម្មណ៍នៃការសហការនេះ អាចរកមើលការសម្តែង «របាំមុនីមេខលា» (Robam Moni Mekhala) មួយឈុត។ នេះជារឿងល្បីល្បាញនៃរបាំបុរាណខ្មែរ ដែលនិទានពីទេវកថារបស់ប្រជាជនកម្ពុជា អំពីប្រភពនៃផ្គររន្ទះ និងទឹកភ្លៀង ហើយតាមប្រពៃណី តែងសម្តែងក្នុងពិធីសុំទឹកភ្លៀង និងពិធីចូលឆ្នាំថ្មី។ ក្នុងរឿងនេះ ទេពធីតាសមុទ្រមេខលា និងយក្ស ធ្លាប់ជាសិស្សគ្រូតែមួយ ហើយគ្រូបានប្រទានកែវមណីមួយគ្រាប់ជារង្វាន់ដល់មេខលា ដែលខិតខំរៀនជាង។ យក្សច្រណែន ចង់ដណ្តើមយក តែដណ្តើមមិនបាន ក៏ខឹងបោះពូថៅចេញទៅ។ ពន្លឺដែលភ្លឺចេញពីកែវមណី គឺជាផ្លេកបន្ទោរ សំឡេងគ្រហឹមនៃពូថៅ គឺជាផ្គរ ហើយនៅពេលម្នាក់ដេញ ម្នាក់គេច ភ្លៀងក៏ធ្លាក់ចុះមក។ ពេលគង និងស្គរស្រាប់តែលឿនឡើង ហើយយក្សដើរជំហានធំៗដេញតាមលើឆាក គឺជាចំណុចកំពូលនៃរឿងទាំងមូល។

១២០ ឆ្នាំ ពីម៉ាសេយ ដល់ភ្នំពេញ

របាំនេះចេញទៅក្រៅប្រទេសជាលើកដំបូងនៅឆ្នាំ១៩០៦។ នៅឆ្នាំនោះ ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ បានយាងទៅប្រទេសបារាំង ដើម្បីចូលរួមពិព័រណ៍អាណានិគមនៅទីក្រុងម៉ាសេយ ហើយក្រុមរបាំរាជវាំងដែលតាមដង្ហែ បានសម្តែងនៅទីក្រុងម៉ាសេយ និងប៉ារីស ដែលបង្កការរំភើបយ៉ាងខ្លាំងនៅពេលនោះ។ ជាងចម្លាក់ រ៉ូដាំង ដែលមានអាយុ ៦៦ ឆ្នាំ បានទស្សនាការសម្តែងមួយឈុតនៅប៉ារីស ហើយក៏បានតាមដល់ទីក្រុងម៉ាសេយ ដោយគូររូបព្រាង និងគំនូរទឹកពណ៌អ្នករបាំសរុបប្រហែល ១៥០ ផ្ទាំង។ ពេលក្រុមរបាំចាកចេញ លោកបាននិយាយថា មានអារម្មណ៍ថា ពួកនាងបាននាំយកភាពស្រស់ស្អាតនៃពិភពលោកទៅជាមួយដែរ។ ប៉ុន្តែនៅពេលនោះ កម្ពុជានៅជាប្រទេសក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំងនៅឡើយ ហើយអ្នកទស្សនានៅខាងក្រោមឆាក ភាគច្រើនមើលពួកនាងដូចជាការមើលភាពប្លែកកម្រនៃទឹកដីអាណានិគម។

ផ្លូវបន្ទាប់មកមិនមែនងាយស្រួលទេ។ សង្គ្រាមនៅទសវត្សរ៍ទី៧០ នៃសតវត្សរ៍ទី២០ បានធ្វើឱ្យការបន្តវេននៃរបាំបុរាណកម្ពុជារងការប៉ះទង្គិចយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ សិល្បករចាស់ៗជាច្រើនបានទទួលមរណភាព ហើយសកម្មភាពរបស់ក្រុមរបាំត្រូវបានផ្អាកមួយរយៈ។របាំបុរាណមិនមានកំណត់ត្រាក្បាច់រាំជាលាយលក្ខណ៍អក្សរទេ គឺពឹងទាំងស្រុងលើគ្រូបង្រៀនម្តងមួយក្បាច់ៗ ហើយសិស្សហាត់តាមម្តងហើយម្តងទៀត។ នៅពេលសិល្បករចាស់ៗចែកឋាន របាំដែលនៅក្នុងខ្លួនពួកគាត់ក៏ត្រូវបាត់ទៅជាមួយ ហើយសិល្បៈនេះធ្លាប់ស្ទើរតែបាត់បង់។

ក្រោយមក អ្នករបាំបានវិលត្រឡប់មកភ្នំពេញវិញម្តងមួយៗ ពឹងលើការចងចាំ ផ្គុំរបាំម្តងមួយឈុតៗឡើងវិញ រួចបង្រៀនម្តងមួយក្បាច់ៗដល់កុមារជំនាន់ថ្មី។ ក្រោយមក សម្តេចរាជបុត្រី បុប្ផាទេវី បានយាងត្រឡប់មកកម្ពុជាវិញ ហើយបានលះបង់ពាក់កណ្តាលជីវិតចុងក្រោយរបស់ព្រះអង្គលើកិច្ចការនេះ៖ ដឹកនាំការកសាងក្រុមរបាំរាជវាំងឡើងវិញ ស្តាររឿងរបាំដែលបាត់បង់ នាំក្រុមរបាំទៅសម្តែងនៅបរទេស ហើយធ្លាប់កាន់តំណែងជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈ។ នៅឆ្នាំ២០០៣ អង្គការយូណេស្កូ (UNESCO) បានប្រកាសឱ្យរបាំព្រះរាជទ្រព្យកម្ពុជា ជា «ស្នាដៃឆ្នើមនៃបេតិកភណ្ឌផ្ទាល់មាត់ និងអរូបីរបស់មនុស្សជាតិ» ហើយនៅឆ្នាំ២០០៨ បានចុះក្នុងបញ្ជីតំណាងបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌អរូបីរបស់មនុស្សជាតិជាផ្លូវការ។នៅពីក្រោយការទទួលស្គាល់នេះ គឺការខិតខំប្រឹងប្រែងអស់ជាច្រើនទសវត្សរ៍របស់ព្រះអង្គ។

នៅខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៦ របាំនេះបានបង្ហាញខ្លួននៅចំពោះមុខពិភពលោកម្តងទៀត ហើយលើកនេះគឺនៅមាត់ទ្វារផ្ទះខ្លួនឯង។ កម្ពុជាធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះកិច្ចប្រជុំកំពូលហ្វ្រង់កូហ្វូនី (ប្រទេសនិយាយភាសាបារាំង) ជាលើកដំបូង។ នៅថ្ងៃទី១៤ លោក ម៉ាក្រុង និងភរិយា បានមកដល់ភ្នំពេញ ហើយអ្នកដែលទទួលស្វាគមន៍ពួកគាត់នៅលើចំណតយន្តហោះ គឺអ្នករបាំអប្សរាដែលកំពុងរាំរបាំប្រពៃណីបួងសួងសិរីសួស្តី។ នៅយប់ថ្ងៃបន្ទាប់ ក្នុងពិធីលៀងទទួលប្រមុខរដ្ឋ និងប្រមុខរដ្ឋាភិបាលនៃបណ្តាប្រទេសនានា យោងតាមការផ្សាយរបស់កាសែតខ្មែរថែមស៍ (Khmer Times) អ្នករបាំអប្សរាបុរាណបានឡើងឆាកម្តងទៀត ហើយក្រោយបញ្ចប់កម្មវិធី លោក ម៉ាក្រុង និងភរិយា ក៏បានថតរូបសែលហ្វីជាមួយអ្នករបាំផងដែរ។

កាលពី ១២០ ឆ្នាំមុន អ្នករបាំបានតាមដង្ហែព្រះមហាក្សត្រឆ្លងសមុទ្រដ៏ឆ្ងាយ ហើយត្រូវបានគេទស្សនានៅឯពិព័រណ៍មួយនៅប្រទេសបារាំង។ ១២០ ឆ្នាំក្រោយមក ពួកនាងឈរលើទឹកដីរបស់ខ្លួន ក្នុងឋានៈជាម្ចាស់ផ្ទះ ស្វាគមន៍ប្រធានាធិបតីបារាំង និងគណៈប្រតិភូនៃប្រទេស និងរដ្ឋាភិបាលជាង ៨០។ ពីជញ្ជាំងថ្មនៃអង្គរ ដល់ទីតាំងពិព័រណ៍នៅម៉ាសេយ ហើយត្រឡប់មកចំណតយន្តហោះនៅភ្នំពេញវិញ របាំនេះបានធ្វើដំណើរផ្លូវដ៏ឆ្ងាយ។ ព្រះករុណា ព្រះបាទសម្តេចព្រះបរមនាថ នរោត្តម សីហមុនី បានមានព្រះរាជបន្ទូលមួយឃ្លាសម្រាប់កិច្ចប្រជុំកំពូលនេះថា៖ នៅឆ្នាំ២០២៦ ស្នាមញញឹមខ្មែរនឹងក្លាយជាស្នាមញញឹមនៃពិភពហ្វ្រង់កូហ្វូនី។

ក៏នៅក្នុងកិច្ចប្រជុំកំពូលនេះដែរ បណ្តាប្រទេសនានាបានអនុម័ត «ការអំពាវនាវភ្នំពេញ» ដែលកម្ពុជាបានស្នើឡើង ដោយមានប្រធានបទផ្តោតលើការការពារបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ និងការលើកកម្ពស់ភាពចម្រុះវប្បធម៌។ ការអំពាវនាវនេះលើកឡើងពីការទប់ស្កាត់ការបំផ្លិចបំផ្លាញបេតិកភណ្ឌដោយសង្គ្រាម គ្រោះធម្មជាតិ និងការរត់ពន្ធវត្ថុបុរាណ ហើយក៏បារម្ភពីភាពដូចគ្នាទាំងស្រុងនៃវប្បធម៌ដែលយុគសម័យឌីជីថលនាំមក។គំនិតផ្តួចផ្តើមនេះដែលស្នើឡើងដោយកម្ពុជា មានទម្ងន់ពិសេសរបស់វា៖ របាំបុរាណកម្ពុជាធ្លាប់ស្ទើរតែត្រូវដាច់ក្នុងសង្គ្រាម ហើយគឺសិល្បករជំនាន់នោះដែលនៅរស់រានមានជីវិត បានពឹងលើការចងចាំ ស្វែងរកវាមកវិញបន្តិចម្តងៗ។

ការចុះក្នុងបញ្ជី មិនមានន័យថាអាចដេកលក់ស្រួលពីពេលនេះតទៅនោះទេ។រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ របាំបុរាណនៅតែប្រឈមនឹងបញ្ហាជាច្រើន ដូចជាកង្វះថវិកា ខ្វះទីកន្លែងសម្តែងសមរម្យ និងទស្សនិកជនវ័យក្មេងត្រូវបានប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយថ្មីៗផ្សេងៗទាញចំណាប់អារម្មណ៍ទៅ ហើយក៏មានអ្នកខ្លះបារម្ភថា វានឹងប្រែក្លាយបន្តិចម្តងៗទៅជាកម្មវិធីសម្តែងសម្រាប់តែភ្ញៀវទេសចរមើលប៉ុណ្ណោះ។ កុមារនៅតែត្រូវចូលបន្ទប់ហ្វឹកហាត់តាំងពីតូច ក្បាច់ដៃមួយត្រូវហាត់ច្រើនឆ្នាំ ហើយនៅខាងក្រោមឆាក ក៏នៅតែត្រូវការអ្នកដែលសុខចិត្តអង្គុយមើលការសម្តែងមួយឈុតរហូតដល់ចប់។ របាំនេះអាចបន្តវេនទៅមុខទៀតបានឬអត់ មិនមែនអាស្រ័យតែលើអ្នករាំនៅលើឆាកប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏អាស្រ័យលើអ្នកមើលនៅខាងក្រោមឆាកផងដែរ។

ទៅមើលនៅឯណា មើលអ្វី

បើចង់ទស្សនារបាំបុរាណខ្មែរពិតប្រាកដ គួរជ្រើសរើសការសម្តែងផ្លូវការ។ នៅភ្នំពេញ ការសម្តែងរបាំព្រះរាជទ្រព្យ ដែលរៀបចំដោយក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈ និងសាលាសិល្បៈក្រោមឱវាទក្រសួង ភាគច្រើនធ្វើឡើងនៅសាលមហោស្រពចតុមុខ (Chaktomuk Theatre)។ សាលនេះជាសញ្ញាសម្គាល់វប្បធម៌តំណាងមួយរបស់ភ្នំពេញ ហើយការសម្តែងលើកដំបូងដ៏សំខាន់ៗ ព្រះមហាក្សត្រក៏យាងមកទតដោយផ្ទាល់ដែរ។ ការសម្តែងផ្លូវការមិនមានរាល់ថ្ងៃទេ ព័ត៌មានត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយនៅលើគេហទំព័រផ្លូវការរបស់ក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈ (mcfa.gov.kh) និងបណ្តាញសង្គមរបស់ក្រសួង ដូច្នេះ គួរពិនិត្យមើលមុនចេញដំណើរ ទើបប្រាកដបំផុត។

ស្តាប់ភាសាខ្មែរមិនយល់ ឬមិនបានស្វែងយល់ជាមុន ក៏មិនអីដែរ។ ការទស្សនាលើកដំបូង គ្រាន់តែយកចិត្តទុកដាក់លើបីចំណុចនេះ ក៏គ្រប់គ្រាន់ហើយ៖

• មើលដៃ៖ ស្វែងរកក្បាច់ដៃ ដើមឈើ ស្លឹក ផ្កា និងផ្លែ ហើយមើលថាវាផ្លាស់ប្តូរពីមួយទៅមួយយ៉ាងដូចម្តេច។

• ស្គាល់តួអង្គ៖ តួដែលពាក់របាំងមុខ ហើយដើរជំហានធំៗគឺយក្ស តួដែលលោតកញ្ឆេងៗគឺស្វា ហើយតួដែលមានចលនាទន់ភ្លន់បំផុតគឺតួនាង។

• រង់ចាំពេលឈប់៖ ប៉ុន្មានវិនាទីដែលអ្នករបាំឈប់នៅស្ងៀម កុំទាន់ប្រញាប់ឱនមើលទូរសព្ទដៃ ព្រោះនោះជាពេលដែលពួកនាងដូចទេពអប្សរនៅលើជញ្ជាំងថ្មបំផុត។

មើលសាច់រឿងមិនយល់ក៏មិនអីដែរ បើមានអារម្មណ៍ថាស្អាត គឺបានយល់ពាក់កណ្តាលហើយ។

ការសម្តែង និងពិធីបុណ្យជាច្រើន តែងតែបើកឆាកដោយ «របាំជូនពរ» (Robam Chuon Por)។ របាំនេះក៏ជាស្នាដៃរបស់សម្តេចព្រះមហាក្សត្រី កុសុមៈ ដែរ៖ អ្នករបាំកាន់ផ្តិលផ្កាពណ៌មាស ហើយបាចកលិកផ្កាម្តងមួយៗទៅកាន់ទស្សនិកជន។ ក្នុងទស្សនៈរបស់ខ្មែរ នោះគឺជាពរជ័យពីឋានសួគ៌ ដែលធ្លាក់មកលើទស្សនិកជនគ្រប់រូប។ ការជូនពរដ៏ល្អបំផុតដល់ភ្ញៀវមុនគេ គឺជារបៀបទទួលភ្ញៀវរបស់ខ្មែរ ហើយក៏ជាចិត្តដែលមិនដែលប្រែប្រួលរបស់របាំនេះ ទោះបីរាំអស់ច្រើនឆ្នាំមកហើយក្តី។

ពីទេពអប្សរចម្លាក់ថ្មក្នុងថែវអង្គរ ដល់ព្រះរាជពិធីនៅជ្រៅក្នុងព្រះបរមរាជវាំង ពីទីតាំងពិព័រណ៍នៅម៉ាសេយឆ្នាំ១៩០៦ ដល់សាលមហោស្រពនៅភ្នំពេញសព្វថ្ងៃ របាំនេះបានរាំអស់រយៈពេលជិតមួយពាន់ឆ្នាំ។ វាធ្លាប់ស្ទើរតែបាត់បង់ ហើយត្រូវបានមនុស្សជំនាន់មួយទៅជំនាន់មួយទទួលយកមកវិញ។ សព្វថ្ងៃ វាមិនត្រឹមតែរាំថ្វាយទេវតា និងព្រះមហាក្សត្រទៀតទេ អ្នកដែលអង្គុយនៅខាងក្រោមឆាក អាចជាកុមារក្នុងស្រុក ឬក៏ជាជនចម្លែកដែលមកដល់កម្ពុជាជាលើកដំបូង។

កុមារដែលទើបរៀនរាំ ហាត់ក្បាច់ដៃបួនមុនគេ គឺ ដើមឈើ ស្លឹក ផ្កា និងផ្លែ។ ផ្លែធ្លាក់ចូលដី ហើយនឹងដុះចេញជាដើមឈើថ្មីម្តងទៀត។ របាំនេះត្រូវបានបន្តវេនមកតាមរបៀបនេះឯង៖ គ្រូប្រគល់ក្បាច់ដៃឱ្យសិស្ស សិស្សធំឡើង ក៏ប្រគល់បន្តទៅកុមារបន្ទាប់ទៀត។ អ្នករបាំនៅលើឆាក គឺជាផ្លែដែលកើតចេញពីវដ្តនេះ ហើយកលិកផ្កាដែលរសាត់ទៅកាន់ខាងក្រោមឆាក ក៏ប្រៀបដូចជាគ្រាប់ពូជដែលបាចសាបទៅកាន់លោកិយ។

ពេលកលិកផ្កាធ្លាក់ចុះលើកក្រោយ តើអ្នកណានឹងជាអ្នកទទួលវា?

ឯកសារយោង និងប្រភពរូបភាព

កាលបរិច្ឆេទពិនិត្យឯកសារតាមអ៊ីនធឺណិត៖ ថ្ងៃទី២០ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៦។ ចុចលើចំណងជើងនៃធាតុនីមួយៗ ដើម្បីបើកប្រភព។

ឯកសារអត្ថបទ និងរូបភាពពាក់ព័ន្ធ

[១] UNESCO៖ Royal ballet of Cambodia
ទិដ្ឋភាពទូទៅនៃរបាំព្រះរាជទ្រព្យ មុខងារក្នុងពិធី ការប្រកាសជាស្នាដៃឆ្នើមនៅឆ្នាំ២០០៣ និងការចុះក្នុងបញ្ជីតំណាងនៅឆ្នាំ២០០៨។

[២] ក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈ៖ Royal Ballet of Cambodia
តួអង្គ ក្បាច់ដៃ សម្លៀកបំពាក់ វង់ភ្លេងពិណពាទ្យ និងរូបថតរបាំដែលចុះផ្សាយលើគេហទំព័រផ្លូវការ។

[៣] មជ្ឈមណ្ឌលវប្បធម៌បារាំង និងការិយាល័យយូណេស្កូប្រចាំកម្ពុជា៖ Le Ballet Royal (ប្រហែលឆ្នាំ២០០៤ ស្ថិតក្នុង Angkor Database)
ប្រវត្តិរបាំព្រះរាជទ្រព្យ សម្តេចរាជបុត្រី បុប្ផាទេវី និងបរិបទនៃការបន្តវេនសិល្បៈ។

[៤] សារមន្ទីររ៉ូដាំង ប្រទេសបារាំង៖ Rodin and the Cambodian Dancers (ពិព័រណ៍ឆ្នាំ២០០៦)
ដំណើររបស់ក្រុមរបាំរាជវាំងទៅប្រទេសបារាំងនៅឆ្នាំ១៩០៦ និងការគូររូបអ្នករបាំរបស់រ៉ូដាំង។

[៥] Prumsodun Ok/TED2017៖ The magic of Khmer classical dance
ការបង្ហាញក្បាច់ដៃបួនយ៉ាង ដើមឈើ ស្លឹក ផ្កា និងផ្លែ។ រូបថតក្បាច់ដៃក្នុងអត្ថបទ ចាប់យកពីវីដេអូបាឋកថា។

[៦] IntoCambodia.org៖ Moni Mekhala Dance
ទេវកថា តួអង្គ កែវមណី និងពូថៅ ក្នុង «មុនីមេខលា» ព្រមទាំងរូបថតតួអង្គ និងឈុតដេញគ្នា។

[៧] កាសែត Kuwait Times៖ Difficult dance: Cambodian tradition under threat (ថ្ងៃទី៥ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៦)
ការបង្រៀនរបាំ និងស្ថានភាពនៃការបន្តវេន រូបថតសិស្សហាត់ គ្រូបង្រៀន និងការតុបតែងខ្លួនមុនសម្តែង។

[៨] Theater Mu៖ Wattanak Dance Troupe at opening night of Cambodian Rock Band (ថ្ងៃទី១០ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២២)
ក្បាច់កាន់ផ្តិលបាចផ្កានៃ «របាំជូនពរ» និងរូបភាព ថតដោយ Carly Caputa និង Wesley Mouri។

[៩] វិមានប្រធានាធិបតីបារាំង Élysée៖ State Visit to Cambodia and Francophonie Summit (ថ្ងៃទី១៦ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៦)
បរិបទនៃដំណើរទស្សនកិច្ចរបស់លោក ម៉ាក្រុង នៅកម្ពុជា និងការចូលរួមកិច្ចប្រជុំកំពូលហ្វ្រង់កូហ្វូនី។

[១០] អង្គការអន្តរជាតិហ្វ្រង់កូហ្វូនី OIF៖ Appel de Phnom Penh (ការអំពាវនាវភ្នំពេញ)
អត្ថបទដើមនៃគំនិតផ្តួចផ្តើមស្តីពីការការពារបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ និងការលើកកម្ពស់ភាពចម្រុះវប្បធម៌។

[១១] កាសែតខ្មែរថែមស៍ (Khmer Times)៖ In Pictures: President Macron and wife charmed by traditional Khmer dancers (ថ្ងៃទី១៦ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៦)
របាយការណ៍ពាក់ព័ន្ធនឹងការថតរូបសែលហ្វីរបស់លោក ម៉ាក្រុង និងភរិយាជាមួយអ្នករបាំប្រពៃណី។

ប្រភពរូបភាពបន្ថែម

[១២] សារមន្ទីរ Boijmans Van Beuningen៖ Seven Cambodian Female Dancers (ឆ្នាំ១៩០៦)
«អ្នករបាំស្រីកម្ពុជាប្រាំពីររូប» របស់រ៉ូដាំង លេខសម្គាល់វត្ថុ F II 111 (PK)។

[១៣] Roots នៃក្រុមប្រឹក្សាបេតិកភណ្ឌជាតិសិង្ហបុរី៖ Mask of Sugrib, the Monkey King
រូបថតរបាំងមុខស្តេចស្វា Sugrib។

[១៤] Roots នៃក្រុមប្រឹក្សាបេតិកភណ្ឌជាតិសិង្ហបុរី៖ Mask of Krong Reap, an ogre
រូបថតរបាំងមុខយក្ស Krong Reap។

[១៥] Tim Jules Hull/Globaltimoto៖ Pinpeat orchestra plays traditional Khmer music
រូបថតការសម្តែងរបស់វង់ភ្លេងពិណពាទ្យនៅសៀមរាប។

[១៦] Pierre André Leclercq/Wikimedia Commons៖ Siem-Reap Dance of Cambodia (13)
រូបថតឈុតប្រឈមមុខគ្នាក្នុង «មុនីមេខលា» អាជ្ញាប័ណ្ណ CC BY-SA 4.0 បន្ថែមចំណងជើងរូបភាពជាភាសាចិន។

[១៧] Guy Warzée/Structurae៖ Chaktomuk Theatre (Media ID 133187)
រូបថតខាងក្រៅសាលមហោស្រពចតុមុខ ថតនៅឆ្នាំ២០០៨។

  [១៨] រូបភាពផ្តល់ដោយអត្ថបទដើម៖ រូបរបាំអប្សរាជាក្រុម រូបផ្គុំព្រះសាណូរូបរបស់សម្តេចរាជបុត្រី បុប្ផាទេវី រូបតួអង្គរបាំជាក្រុម និងរូបចម្លាក់ថ្មមួយចំនួន សម្លៀកបំពាក់របាំ និងរូបថតចាស់ៗរបស់អ្នករបាំក្នុងរាជវាំង ជាដើម។ ឈ្មោះអ្នកថតយកតាមការបញ្ជាក់នៅក្នុងរូប។